Eén foto van Rovinj gezien en je herkent hem meteen: de klokkentoren van Sveta Eufemija. Die slanke, hoge Venetiaanse spits steekt boven het schiereiland uit en is vanuit elke hoek van de oude stad te zien. Hij is het hoogste punt van Rovinj, het eerste baken dat je vanaf de haven opmerkt, en het laatste stukje skyline dat in de avondzon oplicht.

Wat veel mensen niet weten, is dat de kerk eronder een van de mooiste voorbeelden is van de Istrische kustbarok. En het verhaal erachter — van een sarcofaag met wonderkracht die in het jaar 800 kwam aanspoelen tot een koperen beeld dat nog altijd meedraait met de wind — is een echte mediterrane legende. Hieronder lees je hoe je beide bezoekt en waar je op moet letten zodra je binnen bent.

In het kort

• De kerk is gratis toegankelijk; voor de toren betaal je entree.
• De toren is ongeveer 60 meter hoog. Je klimt via 200+ smalle houten treden die aan de bovenkant open zijn — je kijkt er dwars doorheen. Niks voor mensen met hoogtevrees. Voor de rest: het uitzicht is adembenemend.
• In het seizoen (lente–herfst) dagelijks open, in de winter beperkter.
• Het beeld van Sveta Eufemija bovenop draait mee met de wind — de inwoners gebruikten het als weerbericht lang voor er smartphones waren.
• Feestdag van de patrones: 16 september — de hele stad loopt uit, en zonder twijfel de leukste dag om langs te gaan als je van levende tradities houdt.

De klokkentoren (en haar zwervende heilige)

De toren die je nu ziet, is niet de eerste. Eeuwenlang stond er een kleinere, half vervallen toren op deze plek, tot het stadsbestuur van Rovinj een nieuwe liet ontwerpen door de Milanese architect Alessandro Manopola. De bouw startte op 7 oktober 1654 en werd afgemaakt door een andere Milanees, Cristoforo Bellan, in 1687. Drieëndertig jaar steenhouwen — en het resultaat staat inmiddels 340 jaar overeind.

De vorm is klassiek Venetiaans, duidelijk geïnspireerd op de Campanile van San Marco: een lange verticale schacht, een loggia met klokken op tweederde hoogte, daarboven een balustrade en een puntige top. Lokale architectuurhistorici noemen hem nog steeds een van de mooiste klokkentorens van heel Istrië.

Bovenop staat een koperen beeld van Sveta Eufemija van 4,7 meter, in 1758 uitgehamerd door de gebroeders Vallani uit Maniago. Ze verving een ouder houten beeld dat door de bliksem was vernield, en staat er sindsdien. Maar één keer is ze naar beneden gehaald, in 1993, voor een grondige restauratie. Haar specialiteit: ze staat op een spil en draait vrij mee met de wind. Als het weer goed is, kijkt ze uit over de open zee in het westen — waakt ze over de vissers op de Adriatische Zee. Komt er een storm aan, dan draait ze naar het land en keert ze zich naar de stad, zodat ze Rovinj met haar borst beschermt.

Er gaat een lokaal verhaal rond over waarom ze juist Katarina de rug toekeert als het slecht weer is. Volgens de oude Rovinjese vrouwen hielden Sveta Eufemija en Sint Catharina ooit van dezelfde man — en hij koos voor Catharina. Dus als het weer omslaat, draait Eufemija haar rug toe met een kort "Rangite!" — dialect voor "Zoek het zelf maar uit!"

De drie klokken die je door de stad hoort luiden zijn modern: in 1994–95 gegoten in Innsbruck. Een van de oorspronkelijke Venetiaanse klokken, in 1794 gegoten door de familie Canciani in Venetië, wordt als relikwie bewaard in de kerk.

De toren beklimmen

Je gaat omhoog via een oude houten trap tegen de binnenkant van de schacht — smal, steil, en met open treden waar je doorheen kijkt. Geen lift, geen bordes om even te draaien, gewoon 200+ treden met af en toe een raampje om op adem te komen. Lichamelijk valt het mee — ik zie er genoeg opa's en oma's boven komen — maar die doorkijktreden en de hoogte vergen wel wat lef. Last van hoogtevrees? Sla 'm over. Voor alle anderen: het uitzicht boven is elke stap waard.

Nog een tip: ga niet om twaalf uur omhoog. De klokken zijn op straat al flink, maar boven in de toren, op een meter van het brons, doen ze fysiek pijn aan je oren. Kijk dus even op de klok voor je begint.

Wat je boven krijgt: een 360-gradenuitzicht over het hele schiereiland, de haven en de ACI-marina ten oosten, de 22 eilanden van de archipel in het westen (Sveta Katarina en Crveni Otok zie je duidelijk liggen), het bospark Punta Corrente in het zuiden, en op heldere dagen tot aan de Učka in de verte aan de overkant van de Adriatische Zee.

De kerk

De toren haalt alle ansichtkaarten, maar de kerk is de hoofdmoot. Stap naar binnen en je staat middenin een stukje 18e-eeuws Venetië.

Op deze heuveltop staat al meer dan 1.000 jaar een kerk. De eerste was een klein eenbeukig gebouwtje gewijd aan Sint-Joris — zijn naam staat nog steeds in de volledige benaming van de kerk. Nadat het lichaam van de heilige in het jaar 800 zou zijn aangespoeld (daarover zo meer), werd er halverwege de 10e eeuw een driebeukige kerk omheen gebouwd.

Tegen de 17e eeuw draaide Rovinj op volle toeren — visserij, scheepvaart, handel met Venetië — en werd de oude middeleeuwse kerk te klein. Op 8 december 1720 startte de bouw van de nieuwe, grotere barokkerk, ontworpen door de Venetiaanse architect Giovanni Scalfarotta. Toen zijn plan in de financiële knel kwam, nam een andere architect, Giovanni Dozza, het over en maakte hij het werk af in 1736. De gevel kwam er pas veel later bij — tussen 1861 en 1865, door de lokale Rovinjese architect Giacomo Depozza.

De afmetingen geven een idee van de schaal:

• Lengte: 51,11 m
• Breedte: 30,26 m
• Hoogte middenschip: 17,71 m (zijbeuken 10,11 m)
• Drie schepen gescheiden door twee rijen van zes bogen op vijf stenen pijlers

Historici noemen het het belangrijkste voorbeeld van Istrische kustbarokarchitectuur. Binnen is alles grijze steen, bogen en zeven altaren die rijk versierd zijn door Venetiaanse meesters.

Waar je op moet letten

• De sarcofaag van Sveta Eufemija achter het altaar dat aan haar is gewijd — gemaakt van Proconnesisch marmer in Aquileia, ergens in de 3e of 4e eeuw. Door een klein glazen raampje in de zijkant van de tombe kun je haar lichaam zien, met een wasmasker over haar gezicht dat in 1953 werd gemaakt door de Hongaarse kunstenaar Mila Vod. Haar linkerarm ontbreekt — volgens de legende hielden de Venetianen die achter in hun kerk van San Canciano, nadat de Genuezen haar relieken hadden teruggegeven aan het eind van de Genuees-Venetiaanse Oorlog (1378–1381).
• Het hoofdaltaar (1739–1741) van de Venetiaanse meester Giacomo Laureato, met beelden van Sint-Joris die de draak verslaat, Sint-Marcus met zijn leeuw en Sint-Rochus met zijn hond, gebeeldhouwd door Alvise Tagliapietra (Venetië, 1670–1747) en zijn zoon Ambrogio.
• Boven de hoofdingang het orgel uit 1754 — het enige nog bestaande orgel van de Muranese meester Antonio Barbini waarvan het grootste deel van de originele constructie bewaard is gebleven.
• Drie gerestaureerde schilderijen in het koor, traditioneel toegeschreven aan Pietro Pergolis uit Florence (eind 16e eeuw), waaronder een Laatste Avondmaal dat doet denken aan Titiaan en Bassano.
• Boven de zijdeuren een marmeren kopie in bas-reliëf van een gotisch beeldhouwwerk waarop Sveta Eufemija een model van Rovinj vasthoudt — het origineel hangt aan de muur van het priesterkoor van de kerk.

De legende van de drijvende sarcofaag

De heilige achter dit alles was een vijftienjarig meisje uit Chalcedon (nu een wijk van Istanbul), dochter van een senator genaamd Filofron. Ze werd gemarteld en vermoord op 16 september 304, tijdens de vervolgingen onder de Romeinse keizer Diocletianus — volgens de legende gebroken op het rad, verbrand, gestenigd, met het zwaard doorboord en voor wilde dieren gegooid.

In de 4e eeuw werd er een basiliek op haar graf gebouwd. Begin 7e eeuw werd haar sarcofaag naar Constantinopel overgebracht, en in 617 verwoestten de Perzen de kerk waarin hij stond.

Spoel door naar de nacht van 13 juli 800. Volgens een manuscript uit de 12e–13e eeuw, dat nu wordt bewaard in de universiteitsbibliotheek van Pula, zou de marmeren sarcofaag met het lichaam van Sveta Eufemija wonderbaarlijk zijn komen aandrijven op de kust van Rovinj. De inwoners konden hun ogen niet geloven en spanden ossen in om de kist de heuvel op te trekken — maar een koppel koeien (zo specifiek is de legende) deed het werk eigenhandig, en volgde de steen over de "door God gegeven geul" in de heuvel die nu het pad naar de kerk vormt. Een jongeman die kwam aanrennen om te helpen, werd door het gewicht van de kist verpletterd; maar de heilige genas hem ter plekke.

Rovinj vereert haar sindsdien. In 1379 roofden de Genuezen haar relieken tijdens de Genuees-Venetiaanse Oorlog; in 1401 brachten de Venetianen haar lichaam terug. De overlevering zegt dat een kudde schapen van blijdschap de zee insprong en naar het schip toe zwom.

Het plein rond de kerk

Ga niet meteen weer naar beneden. Het plein — het vlakke geplaveide stuk rond de kerk — werd begin 18e eeuw aangelegd als onderdeel van de barokke herbouw, en de forse keermuur aan de zuidkant droeg ooit de belangrijkste begraafplaats van Rovinj. Tot eind 19e eeuw werden er nog graven aan toegevoegd; je ziet zelfs nog een paar genummerde grafstenen (I tot XVI), bekostigd door de 18e-eeuwse weldoener en geestelijke Olivier Constantini.

Alleen al voor het uitzicht vanaf het plein — zonder de toren in te gaan — is de klim de moeite waard. 's Zomers een geliefd plekje voor de zonsondergang; in de winter meestal uitgestorven. Neem in juli en augustus wel wat water mee — Grisia en Bregovita gaan de hele weg bergop.

Wanneer gaan?

• Beste moment van de dag: vroeg in de ochtend (koel, weinig volk, mooi licht voor foto's binnen) of laat in de middag (gouden uur op de toren).
• Het feest van Sveta Eufemija — 16 september — is de grootste dag van de stad: 's ochtends een processie met de relieken, een plechtige mis en de hele dag door feest. Kun je op die datum in Rovinj zijn? Doen.
• Vermijd de middaguren in juli en augustus, tenzij je er geen moeite mee hebt om op de toren met drommen anderen op de trap te staan.
• Winter: de kerk is open, maar met kortere uren, en bij ijs op de treden kan de beklimming dicht zijn. Check vooraf even.

Tip van de lokale

Loop eerst naar het plein voordat je de toren in gaat — dat eerste uitzicht over de stad, omlijst door de muur van de begraafplaats en een rij dennen, doet mensen hardop naar adem happen. De toren beklim je daarná. De meeste toeristen doen het andersom, dus heb je het plein even helemaal voor jezelf.

En ook: kijk omhoog naar het beeld voor je klimt. Staat ze naar de open zee? Dan blijft het mooi weer. Kijkt ze naar de stad? Neem een jas mee.

Praktisch

• Toegang tot de kerk: gratis.
• Beklimming toren: entree te betalen bij de deur.
• Openingstijden: in het hoogseizoen grofweg 10:00–18:00, korter in de winter. De toren gaat eerder dicht dan de kerk.
• Kledingvoorschrift: het is een actieve parochiekerk. Schouders en knieën bedekt. Pet of hoed af binnen.
• Hoe kom je er: via Grisia vanaf de haven, of via Bregovita vanaf Carera. Beide zijn autovrij en de laatste 100 meter flink steil.
• Toegankelijkheid: het plein bereik je alleen te voet over keien. De torenklim is niet rolstoelvriendelijk.

Heb je geklommen, slenter dan naar beneden via Grisia (de kunstenaarsstraat van de oude stad, vol met piepkleine galerietjes) en sluit af met een koffie op de havenpromenade. Dat is de klassieke halve dag Rovinj, in de juiste volgorde.

Meer zien van de oude stad? Check onze wandelgids door de oude stad. Ga je een hele dag invullen, dan staat in ons artikel Dingen om te doen in Rovinj de rest van het lijstje.